ngày càng mờ nhạt, điều đó vừa tạo ra cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ
nhưng lại đặt ra cho các doanh nghiệp trong nước lớn hơn do đối thủ cạnh
tranh ngày một nhiều và mạnh. Đứng trước tình hình này đòi hỏi mỗi doanh
nghiệp phải lựa chọn cho mình một chính sách sản phẩm, chính sách tiêu thụ
đúng đắn nhằm đáp ứng yêu cầu đa dạng của thị trường và tăng hiệu quả
kinh doanh.
Để quản lý tốt quá trình bán hàng, tiết kiệm chi phí và tối đa hoá lợi
nhuận cần đảm bảo một số yêu cầu sau:
- Quản lý sự vận động và số hiện có của từng loại hàng hóa, theo chỉ
tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị của chúng. Đối với từng loại
hàng hoá không chỉ theo dõi về các chỉ tiêu tổng hợp mà cần phải mở sổ chi
tiết để quản lý chặt chẽ.
- Để đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp cần nắm vững
thị trường, xác định đúng giá cả, lựa chọn phương thức tiêu thụ cho phù hợp
và xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp. Ngoài yếu tố giá cả và chất
lượng và thương hiệu là một nhân tố tích cực thúc đẩy tốc độ tăng doanh số
bán.
- Quản lý và sử dụng hiệu quả CFBH, CFQLDN nhằm tối đa hoá lợi
nhuận và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với nhà nước, quản lý chặt chẽ việc
chấp hành chế độ tài chính về phân phối kết quả.
1.1.2 Nhiệm vụ của kế toán doanh thu bán hàng và xác định kết quả bán
hàng.
Từ những yêu cầu chung của quá trình quản lý bán hàng, kế toán với
tư cách là công cụ phục vụ đắc lực cho quản lý kinh tế, khi kế toán doanh
thu bán hàng và xác định kết quả bán hàng được tổ chức khoa học hợp lý sẽ
cung cấp được những thông tin có ích cho nhà quản lý trong việc ra quyết
5
định sản xuất và tiêu thụ cho phù hợp, có hiệu quả. Muốn vậy doanh thu bán
hàng và xác định kết quả bán hàng phải thực hiện của các nhiệm vụ sau:
- Ghi chép đầy đủ kịp thời khối lượng hàng hoá bán ra về tiêu thụ nội
bộ, tính toán đúng trị giá vốn của hàng đã bán, chi phí bán hàng và chi phí
quản lý doanh nghiệp và các khoản chi phí khác nhằm xác định đúng đắn kết
quả bán hàng.
- Kiểm tra, giám sát tiến độ thực hiện kế hoạch bán hàng, tình hình
thanh toán với người mua với ngân sách nhà nước.
- Cung cấp thông tin chính xác trung thực và đầy đủ về tình hình bán
hàng và xác định kết quả bán hàng.
Như vậy kế toán bán hàng và xác định kết quả là công tác quan trọng
của doanh nghiệp nhằm xác định số lượng, giá trị của lượng hàng hoá bán ra
cũng như doanh thu và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Song để phát
huy được vai trò và thực hiện các nhiệm vụ đã nêu trên đòi hỏi phải tổ chức
tốt công tác kế toán thật khoa học, hợp lý, đồng thời cán bộ kế toán phải nắm
vững nội dung của việc tổ chức tốt công tác kế toán bán hàng và xác định
kết quả bán hàng.
1.2 Lý luận về tổ chức công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả
bán hàng
1.2.1 Các phương thức bán hàng
Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường để thúc đẩy quá trình tiêu thụ
các doanh nghiệp sử dụng rất linh hoạt các phương thức bán hàng. Phương
thức bán hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng các tài khoản kế toán
phản ánh tình hình xuất kho hàng hóa. Đồng thời có tính chất quyết định đối
với việc xác định thời điểm bán hàng và ghi nhận doanh thu, tiết kiệm chi
phí bán hàng để tăng lợi nhuận. Căn cứ vào điều kiện ghi nhận doanh thu và
6
thời điểm xác định là bán hàng có thể chia quá trình bán hàng thành hai
phương thức:
Phương thức bán hàng trực tiếp
Phương thức gửi bán
1.2.1.1 Phương thức bán hàng trực tiếp
Theo phương thức này, khi doanh nghiệp giao hàng hoá, dịch vụ cho
khách hàng thì đồng thời khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán
ngay. Nghĩa là quá trình chuyển giao hàng và ghi nhận doanh thu diễn ra
đồng thời. Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn lợi ích và rủi ro gắn với
quyền sở hữu hàng hoá cho khách hàng và ngay lúc chuyển giao hàng đã
thoả mãn đầy đủ các điều kiện ghi nhận doanh thu. Phương thức bán hàng
trực tiếp giúp cho quá trình bán hàng được thực hiện nhanh chóng, dứt khoát
tiết kiệm được các chi phí về vận chuyển, bảo quản hàng hoá và giảm rủi ro
cho doanh nghiệp. Tuy nhiên doanh nghiệp cần đầu tư nhiều thời gian và chi
phí vào các hoạt động marketing, mở rộng và tiếp cận thị trường, tìm kiếm
các khách hàng mới. Do được xác định là nghiệp vụ bán hàng ngay khi
chuyển giao hàng hoá, kế toán bán hàng trong trường hợp này sử dụng
TK632 để phản ánh trị giá vốn hàng bán và TK511 để phản ánh doanh thu
mà không cần sử dụng TK157- Hàng gửi đi bán
1.2.1.2 Phương thức gửi bán
Theo phương thức này, định kỳ doanh nghiệp theo những thoả thuận
đã ghi trong hợp đồng. Khách hàng có thể là những đơn vị mua một lần hoặc
những khách hàng mua thường xuyên theo hợp đồng kinh tế. Khi xuất kho
hàng hoá giao cho khách hàng thì số hàng hoá đó vẫn thuộc quyền sở hữu
của doanh nghiệp bởi chưa thoả mãn 5 điều kiện ghi nhận doanh thu. Chỉ
đến khi khách hàng đã chấp nhận thanh toán doanh nghiệp mới ghi nhận
doanh thu.
7
Đối với phương thức bán hàng này, kế toán cần phải chú ý thời điểm
và các điều kiện ghi nhận doanh thu. Đồng thời cần phải mở các tài khoản
tổng hợp và chi tiết để theo dõi, quản lý hàng hoá gửi bán và thực hiện trích
lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho nếu có các dấu hiệu giảm giá. Bán hàng
theo phương thức gửi bán đạt hiệu quả cao trong nền kinh tế thị trường, khi
mà sự phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá ngày càng sâu sắc từ
khâu sản xuất đến tiêu dùng. Các doanh nghiệp sản xuất sẽ giảm được các
khoản đầu tư vào khâu bán hàng để tập trung vào khâu sản xuất. Tuy nhiên,
phương thức này có nhược điểm là khó quản lý các sản phẩm, hàng hoá đã
gửi bán, khả năng rủi ro cao. Các nhà quản lý cần theo dõi, đôn đốc việc thu
tiền từ các khách hàng khi sản phẩm, hàng hoá đã được xác định bán. Để
phản ánh trị giá vốn sản phẩm, hàng hoá xuất kho gửi bán, kế toán sử dụng
TK 157- Hàng gửi đi bán. Chỉ khi đã xác định là nghiệp vụ bán hàng, kế
toán mới ghi nhận giá vốn và doanh thu bán hàng ở TK632, TK511 và các
tài khoản liên quan.
1.2.2 Doanh thu bán hàng
Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được
trong kì hạch toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông
thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh
nghiệp. Doanh thu được xác định bằng các khoản đã thu được hoặc sẽ thu
được sau khi trừ đi các khoản CKTM, GGHB và giá trị hàng bán bị trả lại.
Tuỳ theo loại hình sản xuất kinh doanh có các loại doanh thu:
- Doanh thu bán hàng
- Doanh thu cung cấp dịch vụ
- Doanh thu từ tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia
Doanh thu bán hàng là toàn bộ số tiền thu được hoặc số thu được từ
các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm,hàng hoá
8
cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán
(nếu có). Nếu doanh nghiệp có doanh thu bán hàng bằng ngoại tệ thì doanh
thu được qui đổi ra đồng Việt Nam theo tỷ giá thực tế của nghiệp vụ phát
sinh hoặc tỷ giá bình quân trên thị trường liên ngân hàng do Ngân hàng nhà
nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ. Trong kì kế toán,
doanh thu bán hàng thuần mà doanh nghiệp thực hiện được có thể thấp hơn
doanh thu bán hàng ghi nhận ban đầu do các nguyên nhân: doanh nghiệp
chiết khấu thương mại, giảm giá hàng đã bán cho khách hàng hoặc hàng đã
bán bị trả lại (do không đảm bảo điều kiện về qui cách, phẩm chất ghi trong
hợp đồng kinh tế) và doanh nghiệp phải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất
khẩu, thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp được tính trên doanh thu bán
hàng thực tế mà doanh nghiệp đã thực hiện được trong kì kế toán.
Theo chuẩn mực kế toán số 14- Doanh thu và thu nhập khác, doanh
thu chỉ được ghi nhận khi thoả mãn 5 điều kiện sau:
- Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với
quyền sở hữu sản phẩm, hàng hoá cho người mua.
- Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hoá như
người sở hữu hàng hoá hoặc quyền kiểm soát hàng hoá.
- Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.
-Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao
dịch bán hàng.
- Doanh nghiệp phải xác định được thời điểm chuyển giao phần lớn
lợi ích và rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa cho khách hàng trong
từng trường hợp cụ thể. Hầu hết các trường hợp thời điểm chuyển giao phần
lớn rủi ro trùng với thời điểm chuyển giao lợi ích. Nếu doanh nghiệp vẫn
phải chịu phần lớn rủi ro và lợi ích thì doanh thu không được ghi nhận. Nếu
lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng còn phụ thuộc yếu tố không chắc chắn
9
thì chỉ được ghi nhận doanh thu khi các yếu tố này đã xử lý xong. Mặt khác,
doanh thu và chi phí của cùng một giao dịch phải được ghi nhận đồng thời
theo nguyên tắc phù hợp. Khoản tiền nhận trước của khách hàng không được
ghi nhận là doanh thu mà phải ghi nhận là một khoản nợ phải trả tại thời
điểm nhận trước của khách hàng.
1.2.3 Các khoản giảm trừ doanh thu bán hàng
Các khoản giảm trừ doanh thu như chiết khấu thương mại, giảm giá
hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế GTGT nộp theo phương pháp trực tiếp,
thuế xuất khẩu được tính vào doanh thu ghi nhận ban đầu. Để xác định
doanh thu thuần cuối kỳ phải kết chuyển các khoản giảm trừ doanh thu sang
TK511- Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ. Như vậy để tăng doanh
thu thuần một mặt phải tăng lượng hàng tiêu thụ, một mặt ta phải hạn chế
các khoản giảm trừ doanh thu có như thế mới tăng được kết quả hoạt động
kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần theo dõi, phản ánh chi tiết,
riêng biệt từng khoản giảm trừ doanh thu để cung cấp thông tin đầy đủ,
chính xác kịp thời cho các nhà quản trị doanh nghiệp.
1.2.3.1 Chiết khấu thương mại
Chiết khấu thương mại (CKTM) là khoản tiền mà doanh nghiệp bán
đã giảm trừ hoặc đã thanh toán cho người mua hàng do người mua hàng mua
với khối lượng lớn theo thoả thuận về CKTM đã ghi trên hợp đồng kinh tế
mua bán hoặc các cam kết mua hàng. Cần phân biệt chiết khấu thanh toán là
khoản tiền người bán giảm cho người mua trừ vào số tiền phải trả do thanh
toán trước thời hạn đã ghi trong hợp đồng còn CKTM là khoản người bán
giảm cho người mua do mua nhiều hoặc do khách hàng quen bất kể là đã
thanh toán ngay hay chưa. Đây là một biện pháp các doanh nghiệp khuyến
khích người mua hàng nhằm tăng doanh thu và giữ mối quan hệ tốt với
10
khách hàng. Kế toán cần theo dõi chi tiết các khoản CKTM với từng khách
hàng.
1.2.3.2 Giảm giá hàng bán
Giảm giá hàng bán (GGHB) là khoản giảm trừ cho người mua do
hàng hoá kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. Thông thường,
doanh nghiệp vẫn bán sản phẩm, hàng hoá và phát hành hóa đơn theo giá
niêm yết. Nhưng khi giao hàng cho người mua, bên nhận thường kiểm tra
hàng hoá trước khi nhập kho. Nếu phát hiện không đảm bảo chất lượng, quy
cách đã ghi trong hợp đồng thì bên mua sẽ yêu cầu bên bán giảm giá hàng
bán hoặc trả lại lô hàng đó. Doanh nghiệp nếu chấp thuận thì sẽ tiến hành
giảm giá cho bên mua bằng cách trừ vào số tiền còn phải trả hoặc nếu đã
thanh toán thì trả lại tiền. Nếu doanh nghiệp đã viết hoá đơn cho khách hàng
thì có thể viết hoá đơn theo giá đã giảm và khi đó không hạch toán vào
TK532 – Giảm giá hàng bán nữa và doanh thu được ghi nhận theo giá hoá
đơn. Giảm giá hàng bán không chỉ làm giảm doanh thu và kết quả bán hàng
của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp đối với
khách hàng. Do vậy doanh nghiệp cần quản lý tốt chất lượng sản phẩm, hàng
hoá và đảm bảo các điều kiện về giao nhận hàng để hạn chế tối đa các khoản
giảm giá hàng bán.
1.2.3.3 Hàng bán bị trả lại
Hàng bán bị trả lại là số sản phẩm, hàng hoá doanh nghiệp đã xác định
tiêu thụ nhưng bị khách hàng trả lại do vi phạm các điều kiện đã cam kết
trong hợp đồng kinh tế như hàng kém phẩm chất, sai quy cách, chủng loại.
Hàng bán bị trả lại phải có văn bản đề nghị của người mua ghi rõ lý do trả
lại hàng, số lượng hàng bị trả lại, giá trị hàng bị trả lại và trường hợp trả lại
toàn bộ thì phải trả lại hoá đơn. Hàng bán bị trả lại cũng là khoản làm giảm
doanh thu bán hàng thuần của doanh nghiệp và do vậy làm giảm kết quả
11
kinh doanh chung của doanh nghiệp. Mặt khác, nó làm giảm uy tín của
doanh nghiệp trên thị trường. Doanh nghiệp cần quản lý, theo dõi chi tiết các
khoản hàng bán bị trả lại và có giải pháp hạn chế. Nếu cần thiết, doanh
nghiệp có thể giảm giá hợp lý cho khách hàng để tiêu thụ được hàng hoá.
1.2.4 Giá vốn hàng tiêu thụ
Khi ghi nhận doanh thu bán hàng phải đồng thời với việc ghi nhận các
khoản chi phí liên quan làm cơ sở cho việc xác định kết quả kinh doanh. Giá
vốn của hàng đã tiêu thụ bao gồm hai thành phần: giá vốn hàng xuất bán và
chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp tính cho hàng đã bán.
Theo chuẩn mực 02- Hàng tồn kho và thông tư 89 của Bộ Tài Chính,
giá vốn của hàng tồn kho (vật tư, thành phẩm, hàng hoá) được xác định bằng
một trong bốn phương pháp sau:
∗ Phương pháp thực tế đích danh:
Theo phương pháp này, doanh nghiệp sử dụng đơn giá thực tế nhập
kho của lô hàng xuất để xác định trị giá vốn thực tế của lô hàng đó. Phương
pháp này đảm bảo sự phù hợp giữa chi phí và thu nhập. Tuy nhiên, để áp
dụng được phương pháp này thì doanh nghiệp pahỉ theo dõi được đơn giá
thực tế từng lần nhập, nhận diện được cụ thể từng lô hàng. Phương pháp này
áp dụng đối với các doanh nghiệp có ít các nghiệp vụ nhập xuất, các lô hàng
có giá trị lớn và ít chủng loại hàng hoá.
∗ Phương pháp nhập trước xuất trước:
Phương pháp này được áp dụng dựa trên giả định là hàng tồn kho
được mua trước hoặc sản xuất trước thì được xuất trước, hàng tồn kho còn
lại cuối kỳ là hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất gần thời điểm cuối kỳ.
Theo phương pháp này, trị giá hàng xuất kho được tính theo giá của lô hàng
nhập kho ở thời điểm đầu kỳ hoặc gần đầu kỳ, giá trị hàng tồn kho tính theo
giá của hàng nhập kho ở thời điểm cuối kỳ hoặc gần cuối kỳ.
12
∗Phương pháp nhập sau xuất trước:
Áp dụng dựa trên giả định là hàng tồn kho được mua sau hoặc sản
xuất sau thì được xuất trước và hàng tồn kho còn lại cuối kỳ là hàng tồn kho
được mua hoặc được sản xuất trước đó. Theo phương pháp này thì giá trị
hàng xuất kho được tính theo giá trị của lô hàng nhập sau hoặc gần sau cùng,
giá trị của hàng tồn cuối kỳ dược tính theo giá của hàng nhập đầu kỳ hoặc
gần đầu kỳ.
∗ Phương pháp bình quân gia quyền:
Giá trị của hàng tồn kho được tính theo giá trung bình của từng loại
hàng tồn kho đầu kỳ và được mua hoặc sản xuất trong kỳ. Giá trị trung bình
có thể được tính theo thời kỳ hoặc mỗi khi nhập một lô hàng về, phụ thuộc
vào tình hình của doanh nghiệp.
Đơn giá
=
Trị giá hàng tồn đầu kỳ + Trị giá hàng nhập trong kỳ
Số lượng hàng tồn đầu kỳ + Số lượng hàng nhập trong kỳ
Trị giá vốn thực
tế hàng xuất kho
=
Số lượng
xuất
×
Đơn giá
bình quân
Đồng thời việc tính giá vốn của hàng xuất kho cũng phụ thuộc từng
loại hàng tồn kho và từng loại hình doanh nghiệp cụ thể.
Đối với doanh nghiệp sản xuất: trị giá vốn của vật tư xuất kho được
tính bầng trị giá thực tế vật tư nhập kho bao gồm giá mua và chi phí mua.
Trị giá vốn thành phẩm xuất kho hoặc sản phẩm hoàn thành không qua kho
đưa bán ngay chính là giá thành sản xuất thực tế của thành phẩm. Theo
chuẩn mực hàng tồn kho việc tính giá trị hàng xuất của doanh nghiệp sản
xuất cũng áp dụng theo một bốn phương pháp trên. Tuy nhiên đối với thành
13
phẩm do việc nhập xuất diễn ra hàng ngày, số lượng thành phẩm luôn biến
động nhưng việc xác định giá thành sản phẩm không thể tiến hành hàng
ngày mà thường tính vào cuối kỳ hạch toán. Bởi vậy đối với doanh nghiệp
sản xuất chỉ có thể áp dụng tính giá hàng xuất kho theo phương pháp bình
quân gia quyền.
Đối với doanh nghiệp thương mại: trị giá vốn của hàng hoá xuất kho để bán
bao gồm trị giá mua thực tế của hàng hoá xuất kho và chi phí mua phân bổ
cho số hàng đã bán. Trong đó:
-Trị giá mua thực tế cuẩ hàng xuất kho để bán được xác định theo một
trong bốn phương pháp tính giá hàng xuất kho ở trên.
- Chi phí mua phân bổ cho số hàng đã bán: do chi phí mua liên quan
đến nhiêù chủng loại hàng hoá, liên quan đến cả khối lượng hàng hoá trong
kỳ và hàng tồn đầu kỳ nên cần phân bổ chi phí mua cho hàng đã bán trong
kỳ và hàng tồn kỳ. Tiêu thức phân bổ có thể là số lượng, trọng lượng hoặc trị
giá mua thực tế của hàng hoá.
Chi phí
phân bổ
cho hàng
hoá đã
bán
trong kỳ
=
×
Tiêu chuẩn
phân bổ
của hàng
hoá đã xuất
bán
Tổng tiêu chuẩn phân bổ của HH tồn đầu
kỳ và hàng hoá đã xuất bán trong kỳ
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét